Ək­bər Qo­şa­lı

“Araz­ba­rı”! Bu bir və­tən­pər­vər­lik ak­tı­dır

Çox də­yər ver­di­yim dost­la­rım­dan bi­ri bu gün­lər­də mə­nə bir ki­tab gön­dər­di – adı “Araz­ba­rı”! “Araz­ba­rı” şe­ir­lər ki­ta­bı­dır, özü də xa­nım ya­za­rın ki­ta­bı! “Xa­nım ya­zar” sö­zü­nə ona gö­rə vur­ğu ya­pı­ram ki, biz ki­şi ya­zar­lar Ara­zı ki­şi möv­zu­su bil­mi­şik. Araz ki­şi şai­ri­mi­zin tə­xəl­lü­sü olub (“Xə­tai­nin qı­lın­cı­nı su­var­dım, Məm­məd Araz ka­ran­da­şı gö­yər­di” de­yən ki­şi şai­rin!); Ara­zı oğ­lan uşaq­la­rı­na ad ver­mi­şik (“Mən Araz qoy­dum ki adı­nı sə­nin, Evim­də Ara­zı ça­ğı­rım hər gün...” – Nüs­rət Kə­sə­mən­li be­lə de­yir­di)! ...Rəh­mət­lik­lər Sə­məd Vur­ğun, Sü­ley­man Rüs­təm, Rə­sul Rza, Şəh­ri­yar, Məm­məd Araz, To­fiq Bay­ram, Nüs­rət Kə­sə­mən­li, Əli Tu­də, Ba­laş Azə­roğ­lu, on­la­rın tor­pa­ğı sa­nı ya­şa­sın­lar – Sa­bir Rüs­təm­xan­lı, Məm­məd İs­ma­yıl, Söh­rab Ta­hir an­lat­mış­lar Ara­zı bi­zə; on­lar (tə­bii, bir çox baş­qa şa­ir­lə­ri­miz də!) Araz de­miş­lər, Araz yaz­mış­lar! (Açı­ğı, in­di bu sı­ra­ya ya­za bi­lə­cə­yim xa­nım ya­zar­la­rı­mız­dan Gü­ney əsil­li mər­hum şai­rə­lə­ri­miz Mə­di­nə Gül­gün və Hö­ku­mə Bül­lu­ri­dən baş­qa­sı­nı xa­tır­la­ya bil­mi­rəm!) Bu ara­da onu da de­yim: xa­nım ya­zar­la­rı­mı­zı Araz­sız he­sab et­mir, on­la­ra say­ğı­du­yar­lı­ğım­da da qü­sur et­mək is­tə­mi­rəm – on­lar­dan da bi­ri­lə­ri bir şey yaz­mış­dır, müt­ləq, an­caq bu, ki­şi ya­zar­la­rın yaz­dı­ğı qə­dər yay­ğın ol­­muş­­dur­­mu­­?! – Mən­cə, yox!..

Be­lə­lik­lə, ya­za­rı xa­nım olan “Araz­ba­rı” ne­çə gün­dür ma­sa­mın üs­tün­də­dir. Bu ne­çə gün yal­nız ki­ta­bın özü­nün oxun­ma­sı­na həsr olun­ma­mış, ha­be­lə “Araz­ba­rı” haq­qın­da Araz­dan o üz­də­ki adı­ya­man re­ji­min ki­ta­ba bəl­li mü­na­si­bə­ti də iz­lə­nil­miş­dir. Bu mü­na­si­bə­ti bil­mək üçün son bir ne­çə gün ər­zin­də “Azər­bay­can­lı şai­rin ki­ta­bı mü­sa­di­rə olun­du” baş­lı­ğı ilə mil­li KİV-lə­ri­miz­də ge­dən in­for­ma­si­ya­la­rı oxu­maq ye­tər­li­dir. Re­ji­min sı­nır­da­kı təm­sil­çi­lə­ri­nin sua­lı­dır bu – “Ni­yə “Araz­ba­rı”? Ni­yə ki­ta­bın üzə­rin­də Xu­da­fə­ri­nin şək­li vu­ru­lu­b?” Sua­la fi­kir ve­rir­si­niz­mi, əfən­di­lə­r?.. Hər nə qə­dər in­di qə­ri­bə ol­sa da, bi­zim Sə­fə­vi xa­nə­dan­lı­ğı­nın de-fak­to va­ri­si olan bir döv­lə­tə ya­ra­şan su­al­dır­mı bu?!. De­mə­li, in­di “İran” ad­la­nan döv­lət üçün bir ki­tab, bir şə­kil, bir şe­ir, bir söz be­lə cid­di təh­lü­kə­li ol­ma­ğa baş­la­yıb..!

De­dik­lə­ri­mi­zin özə­ti ol­ma­sın, “Araz­ba­rı” ar­tıq heç bir hə­yə­can do­ğur­ma­sa da, da­ha heç bir təq­di­ma­tı, su­nu­şu ol­ma­sa da, yu­xa­rı­da vur­ğu­la­dı­ğım olay şəx­sən bir oxu­cu ki­mi mə­nə ye­tər; für­sət­dən ya­rar­la­nıb xa­nım ya­za­rı qut­la­yı­ram! – Ki­ta­bı­nı­zın, şei­ri­ni­zin aqi­bə­ti qut­lu ol­sun, xa­nı­mə­fən­di!

“Araz­ba­rı”nın ya­za­rı So­na xa­nım Və­li­ye­va­dır. Bi­lin­di­yi üz­rə, So­na xa­nım fi­lo­lo­gi­ya elm­lə­ri üz­rə fəl­sə­fə dok­to­ru, “Kas­pi” qə­ze­ti­nin tə­sis­çi­si, azər­bay­can­çı­lıq ideo­lo­gi­ya­sı sa­hə­sin­də bir ne­çə ki­ta­bın və çox­say­lı mə­qa­lə­lə­rin mü­əl­li­fi­dir. Onun bun­dan ön­cə də bir ne­çə ki­ta­bı işıq üzü gö­rüb (So­na xa­nı­mın in­di­yə qə­dər işıq üzü gör­müş “Azər­bay­can­çı­lıq mil­li ideo­lo­gi­ya və ədə­bi-es­te­tik tə­lim ki­mi”, “Mil­li döv­lət­çi­lik hə­rə­ka­tı­nın yük­sə­li­şi və Xalq Cüm­hu­riy­yə­ti döv­rün­də azər­bay­can­çı­lıq ide­ya­sı” el­mi-pub­li­sis­tik və “Çəh­ra­yı rəng­li dün­yam” şe­ir­lər ki­ta­bı oxu­cu­lar tə­rə­fin­dən rəğ­bət­lə qar­şı­la­nıb).

“Araz­ba­rı”da Və­tən sev­gi­si və və­tən­daş­lıq möv­qe­yi; tor­paq həs­rə­ti; mil­li hiss­lə­ri­mi­zin, duy­ğu­la­rı­mı­zın, gə­lə­nək-gö­rə­nək­lə­ri­mi­zin, gün­də­lik ya­şa­mı­mız­da üz-üzə qal­dı­ğı­mız ne­cə (və ne­çə) olay­la­rın poe­tik yo­zu­mu ve­ril­miş­dir. Ki­tab haq­qın­da mət­bu­at­da ve­ri­lən bil­gi­lər­də, Uca Tan­rı­ya və Onun ya­rat­dı­ğı in­sa­na, gö­zəl do­ğa­ya (do­ğa­nın gö­zəl­lik­lə­ri­nə) ür­fa­ni eşq, in­san qəl­bi­ni tit­rə­dən sev­da­lı ya­xın­laş­ma­lar ən baş­lı­ca amil ola­raq ke­çir. Mət­bu­at, biz ya­zar­la­rın həm­ka­rı­nın (xa­nım şai­rin!) – öz­lə­ri­nin jur­na­list həm­ka­rı­nın ki­ta­bı­nın “Və­tən de­yib yo­la va­ran”, “Ru­hum yol­lar ay­rı­cın­da”, “Ay Qa­ra­gi­lə” və “Mən Tan­rı­nın yol ada­mı” bö­lüm­lə­rin­dən oluş­ma­sı­nı; ha­be­lə “Ata evim”, “Sa­lam, ata”, “Sər­çə­lə­rin yurd sev­gi­si”, “Sö­kü­lən ev­lər, ömür­lər, xa­ti­rə­lər” ad­lı şe­ir­lə­ri­ni fərq­lən­di­rir; ki­ta­bın ge­niş oxu­cu küt­lə­si üçün nə­zər­də tu­tul­du­ğu­nu vur­ğu­la­yır. Və be­lə­lik­lə, ki­tab­da (təq­di­min­də) il­ginc bir mən­zə­rə can­lan­dı­rı­lır. Doğ­ru­dan da, xa­nım ya­zar qə­lə­mə al­dı­ğı şe­ir­lər­də ata oca­ğı ilə ya­na­şı, Ara­zın o ta­yı, yə­ni Gü­ney Azər­bay­can üçün, sön­dü­rül­mək­də olan Qa­ra­bağ oca­ğı, elə­cə də pay­taxt­da bə­zən ağı­na-bo­zu­na bax­ma­dan sö­kü­lən ev­lər (sö­kü­lən xa­ti­rə­lər!) üçün ey­ni hüzn­lə dil de­yir; ana, ba­cı, öv­lad xif­fə­ti­ni, if­fə­ti­ni bi­çim­lən­di­rir...

“Araz­ba­rı”nın içi (mətn mün­də­ri­cə­si) ki­mi tər­ti­ba­tı, di­zay­nı, for­ma­tı – bir söz­lə, bü­tün tex­ni­ki gös­tə­ri­ci­lə­ri də diq­qə­tə­şa­yan­dır! Üs­tə­lik, “Araz­ba­rı”nın ön sö­zü­nü ya­zan isim və Nəşr Evi­nin adı ma­raq­lı­dır: xalq şai­ri Sa­bir Rüs­təm­xan­lı" və “Qa­nun”! “Sa­bir Rüs­təm­xan­lı” im­za­sı Gü­ney Azər­bay­can, Araz, mil­lət adı ilə nə qə­dər hə­ma­həng­dir, iç-içə­dir, bi­lir­si­niz; elə­cə də “Qa­nun” nə za­man­dır ye­ni ya­ra­nan ədə­bi ör­nək­lə­rin nəş­ri, oxu­cu­la­ra çat­dı­rıl­ma­sı, ümu­mən ədə­bi tə­sər­rü­fa­tı­mı­zın can­lan­ma­sı yö­nün­də ça­lı­şır. Be­lə­lik­lə, xa­nım So­na Və­li­ye­va, “Araz­ba­rı”, xalq şai­ri Sa­bir Rüs­təm­xan­lı­nın ön sö­zü və “Qa­nun”! – Hər bi­ri­nə oxu­cu tə­şək­kür­lə­ri­mi ye­ti­ri­rəm!

“Araz­ba­rı” – bir və­tən­pər­vər­lik ak­tı­dır!

“Araz­ba­rı” – ül­viy­yət­li ki­tab­dır!

“Araz­ba­rı” – yal­nız sırf bir çağ­daş Azər­bay­can xa­nım ya­za­rı­nın ya­şan­tı­la­rı­nı yan­sıt­maq­la qal­ma­yıb, ümu­mən dü­şü­nür. Azər­bay­can qa­dı­nı­nın, ana­nın, ay­dın dü­şün­cə­li VƏ­TƏN­DA­Şın ya­şan­tı­la­rı­nı, göz­lən­ti­lə­ri­ni, ba­xı­şı­nı tə­cəl­la et­di­rir!

“Araz­ba­rı” – oxu­cu­ya ümid aşı­la­yır!

“Araz­ba­rı” – cız­dı­ğı mə­nə­vi xə­ri­tə­si ilə 86,6 kv.km-lik əra­zi­nin de­yil, bü­töv Azər­bay­ca­nın, Türk Dün­ya­sı­nın ki­ta­bı ol­ma “id­dia”sı ilə, ən azı be­lə bir “di­lək”lə özü­nü gös­tə­rir!

“Araz­ba­rı” – şe­ir­səl­lik­də el­mi dü­şün­cə­nin boy ver­mə­si­ni tə­cəl­la et­di­rir!

“Araz­ba­rı” – “Bir bu­daq, köl­gə­yə möh­tac,/ bir bu­lud, ya­ğı­şa ac,/ Dər­di­nə­mi gə­zir əla­c?/ Dü­şüb­dü çöl­lü-bi­ya­ban,” “Yol baş­la­yıb ge­dən kar­van”la yo­la çı­xıb “Gəl­mi­şəm ya­nın­da sir­daş ol­ma­ğa,/ Da­ya­naq əl-ələ, bu­daq-bu­da­ğa. İçi­mi göy­nət­di çək­di­yim dərd­lər,/ Gəl­mi­şəm ya­nın­da ağac ol­ma­ğa” di­lək­li “Tən­ha ağac”da son bu­lur, nöq­tə­lə­nir. An­caq bu “nöq­tə” hər dal­ğa­sı­nın sön­mə nöq­tə­si ye­ni dal­ğa­ya baş­lan­ğıc olan Fre­nel dal­ğa­la­rın­da ol­du­ğu ki­mi­dir. Yə­ni “ədə­bi Fre­nel nöq­tə­si”dir... – De­mə­li, biz “Araz­ba­rı”nın xa­nım ya­za­rın­dan ye­ni ki­tab göz­lə­mək im­ka­nı­na ma­li­kik...

“Olay­lar” qə­ze­ti, 15 sent­yabr 2011-ci il