İddiaları aşıb-daşan insan deyiləm

Ön­cə söz ya­ran­dı. Dörd səm­avi ki­tab bu mü­qəd­dəs kə­la­mı eti­raf­da bu­lun­du. Tan­rı­nın bir­cə “Ol” kə­la­mı­na xəlq olan dün­ya bi­na alan­dan o sö­zün pər­va­nə­si, təş­nə­si ol­du. Onu an­la­maq, dərk et­mək yo­lun­da ti­şə­ni qan edən­lər da­şı, tun­cu yon­du­lar, sö­zə hey­kəl qoy­du­lar. Dün­ya­nın Şeyx Ni­za­mi, Mə­həm­məd Fü­zu­li, Şah İs­ma­yıl Xə­tai, Ca­han şah Hə­qi­qi, Əf­zə­ləd­din Xa­qa­ni, Hü­seyn Ca­vid, Bəx­ti­yar Va­hab­za­də, Məm­məd Araz mü­qəd­dəs­li­yi də köy­nə­yi­ni söz­dən biç­di. Sö­zə köç­dü. Söz­dən su iç­di.

XX yü­zil­də Şə­rur yay­la­ğın­da, Nu­hun qu­ru­ya çıx­dı­ğı tor­paq­da, Gə­mi­qa­ya, Oğ­lan­qa­la, Qız­qa­la, Əs­ha­bi-kəhf mü­qəd­dəs­li­yin­də Tan­rı­nın nu­run­dan pay ver­di­yi bir qız dün­ya­ya gəl­di. Be­şik­ba­şı lay­la­sın­da saz ha­va­la­rı qa­rı­şıq ney­dən qo­pan “Se­gah”la gün­də bir AR­PA bo­yu bö­yü­yən, qa­nad­la­nıb Ar­pa­ça­yı, xan Ara­zı ke­çən, yu­xu­la­rın­da İq­dı­ra, Təb­ri­zə, Sa­va­la­na uçan, göz­lə­ri­ni açan­da Ara­zın bu ta­yın­dan o ta­yı­na, o ta­yın­dan bu ta­yı­na çöp da­şı­yan ley­lək­lə­rə qo­şu­lub işıq di­rək­lə­ri­nin üs­tün­də­ki yu­va­sı­na qo­nub Rüs­təm Beh­ru­di­nin di­li ilə:

Əl uzat­sam, Ər­zu­ru­ma ye­tən­di,

Fü­zu­li­nin mə­za­rı da Və­tən­di:

Və­tən, Və­tən, Və­tən…

– söy­lə­yən So­na tez bö­yü­dü, lap tez… Özü bö­yü­mə­miş, bo­yu çıx­ma­mış ru­hu­nu, içi­nin sə­si­ni, qəl­bi­nin pı­çıl­tı­sı­nı, kön­lü­nün hə­nir­ti­si­ni eşit­di. İçin­də­ki səs­lə ya­şa­dı. Yaz­dıq­la­rı yar­paq, çi­çək aç­dıq­ca ömür ağa­cı bö­yü­dü. Nə­nə-ba­ba­lı dün­ya­sın­dan, bağ­la­rın­da­kı gi­lə­nar çi­çək­lə­rin­dən, şaf­ta­lı, ərik ağac­la­rın­dan, Şə­rur yay­laq­la­rı­na ha­kim kə­si­lən “Yal­lı”dan ay­rı­lıb su­lar, kü­lək­lər şə­hə­ri­nə – Ba­kı­ya gəl­di. Ki­tab­xa­na­la­rın­da­kı kif qo­xu­lu ki­tab­la­rın şə­hə­ri­nə. Kim nə de­yir-de­sin, So­na­nı So­na Və­li­ye­va elə­yən də elə şə­hər ol­du. “Şə­rur qön­çə­si” şə­hər­də çi­çək­lən­di. Poe­zi­ya­dan pub­li­sis­ti­ka­ya yol gəl­di. Se­və-se­və, se­vi­lə-se­vi­lə. Sa­də­li­yin, sə­mi­miy­yə­tin, pe­şə­kar­lı­ğın nü­mu­nə­si ki­mi ta­nı­nan bu qa­dın in­di doğ­ma­la­rı üçün əziz bir in­san, yüz­lər­lə oxu­cu­su, din­lə­yi­ci­si üçün isə Te­le­ra­dio Şu­ra­sı­nın sədr müa­vi­ni, “Kas­pi” qə­ze­ti­nin tə­sis­çi­si, şai­rə, pub­li­sist So­na xa­nım Və­li­ye­va­dır.

Ya­ra­dı­cı in­san var im­za­sı­na, in­san da var ya­ra­dı­cı­lı­ğı ilə ya­na­şı, ailə­sin­də­ki məş­hur­la­ra gö­rə ta­nı­nır. O xoş­bəxt­dir. İm­za­sı­na, əsə­ri­nə, ürək­lə­rə yol ta­pan, kö­nül­lə­ri tər­pə­dən li­ri­ka­sı­na gö­rə ta­nı­nır, se­vi­lir, ona eh­ti­ram gös­tə­ri­lir. Öv­lad­la­rı, ömür-gün yol­da­şı hə­ya­tı­nı, əsər­lə­ri isə ədə­biy­ya­tı­mı­zı zi­nət­lən­di­rir. O, ba­ti­ni gö­zəl­li­yə, da­xi­li ka­mil­li­yə ar­xa­la­nan dün­ya­nı ka­mil­li­yin, gö­zəl­li­yin vəh­də­tin­də, har­mo­ni­ya­sın­da qə­bul edən­lər­dən, onun üçün də qə­lə­mi­ni sün­gü­yə çe­vi­rən­lər­dən, sa­də­li­yin­də əzə­mət, qü­ru­run­da mər­hə­mət gəz­di­rən zə­rif­lər­dən­dir. Bar ve­rən ağac ki­mi bə­rə­kə­ti ço­xal­dıq­ca ba­şı­nı aşa­ğı tu­tub, ürə­yi­ni Tan­rı­ya, kön­lü­nün qa­pı­sı­nı isə in­san­la­ra açır…

“Qa­dı­nın bu dün­ya­da əsas və­zi­fə­si ana ol­maq­dır”

– So­na Və­li­ye­va – “Kas­pi” qə­ze­ti­nin tə­sis­çi­si, Te­le­ra­dio Şu­ra­sı­nın sədr müa­vi­ni, şai­rə… nə­yi­sə unut­­duq­­mu­­? Və ya oxu­cu­la­ra ne­cə təq­dim olun­ma­ğı­nı­zı is­tər­di­ni­z?

– Sa­də­cə So­na Və­li­ye­va – 2 uşaq ana­sı, sa­də bir Azər­bay­can xa­nı­mı. Mən bu­nu əla­və elə­yər­dim. Çün­ki bi­zim, ilk növ­bə­də, hə­yat­da ən bö­yük və­zi­fə­miz qa­dı­na məx­sus olan mis­si­ya­nı da­şı­maq­dır. Mən­cə, qa­dı­nın bu dün­ya­da əsas və­zi­fə­si ana ol­maq­dır. Və ne­cə qa­dı­nıq­sa, ne­cə ana­yıq­sa, bu, bi­zim ic­ti­mai fəa­liy­yə­ti­miz­də, da­şı­dı­ğı­mız pe­şə­nin içə­ri­sin­də tə­za­hür edir. Cə­miy­yə­tin tə­rəq­qi­sin­də, in­ki­şa­fın­da qa­dın­la­rın, ana­la­rın yük­sək ro­lu da­nıl­maz­dır.

– Me­dia­ya açıq­sı­nız. Əl­bət­tə ki, bu, çox se­vin­di­ri­ci­dir. Am­ma bu­nu bü­tün məş­hur in­san­la­ra da şa­mil et­mək müm­kün de­yil. Ta­nın­mış­lar me­dia üçün, əsa­sən, qa­pa­lı, sir­li, mü­əm­ma­lı qal­ma­ğa da­ha çox üs­tün­lük ve­rir­lər. Si­zi on­lar­dan fərq­lən­di­rən nə­dir, me­dia fəa­liy­yə­ti­niz, yox­­sa­­?

– Mə­ni in­san­la­ra ta­nıt­dı­ran da­ha çox şe­ir­lə­rim olub. Şe­ir bə­dii, da­ha çox yad­da­qa­lan janr ol­du­ğu üçün, mən oxu­cu­lar ara­sın­da da­ha çox şe­ir­lə­rim­lə ta­nın­mı­şam. Bə­zən han­sı­sa şei­ri­mə gö­rə im­zam ax­ta­rı­lıb. Əl­bət­tə, bu, mə­ni az-çox ki­çik bir ya­ra­dı­cı­lı­ğı olan in­san ki­mi çox se­vin­di­rir. Çün­ki bu dün­ya­da hər şey ötüb-ke­çən­di, hər şe­yin bir so­nu var, hə­yat­da yad­da qa­lan isə söz­dü. Əgər söz yad­da qa­lır­sa, o za­man mü­əl­li­fi də unu­dul­ma­ya­caq.

– Bu ba­xım­dan So­na Və­li­ye­va özü­nü xoş­bəxt sa­­yır­­mı­­?

– Bə­zən ta­nı­ma­dı­ğım adam­lar­dan yaz­dı­ğım şe­ir­lə­ri əz­bər eşit­mi­şəm. Bu o de­mək­dir ki, ki­min­sə ürə­yin­dən xə­bər ve­rə bil­mi­şəm. Ürə­yim­dən ke­çən his­lər in­san­la­rın ru­hu­nun, duy­ğu­su­nun bir par­ça­sı olub. Am­ma o, mə­nim poe­zi­yam­da tə­za­hür olu­nub­sa, bu, mə­ni se­vin­di­rir. Bu ya­xın­lar­da gənc xa­nən­də Bə­yim­xa­nım Və­li­ye­va­nın ifa et­di­yi “Yol­la­ra ya­ğış ya­ğır” mah­nı­sı­nın söz­lə­ri­nin mü­əl­li­fi­ni ax­ta­rır­dı­lar. Söz­lə­rin mü­əl­li­fi­ni ta­pan şəx­si hə­diy­yə göz­lə­yir­di. Mən tə­sa­dü­fən te­le­ka­nal­da bu­nu iz­lə­dim və ora çox­lu me­saj­la­rın gön­də­ril­di­yi­nin şa­hi­di ol­dum. Söz­lə­rin mü­əl­li­fi ta­pıl­mış­dı. Ürə­yim­də xoş duy­ğu­lar ya­ran­mış­dı: de­mə­li, ya­ra­dı­cı­lı­ğım iz­lə­ni­lir, mü­əl­lif ola­raq yad­da qa­lı­ram. Əl­bət­tə, bu çox köv­rək, həm də çox se­vin­di­ri­ci hal­dır.

– So­na xa­nım, ne­cə ol­du ki, şe­ir yaz­ma­ğa baş­la­dı­nız, yə­ni bu, han­sı eh­ti­yac­dan doğ­du, ilk şei­ri­ni­zi xa­­tır­­la­­yır­­sı­­nız­­mı­­? İlk oxu­cu­nuz kim olu­b?

– Çox gö­zəl xa­tır­la­yı­ram. Bi­lir­si­niz, mək­təb­də ədə­biy­yat dər­si in­sa­na çox şey ve­rir. İn­sa­nın bö­yü­dü­yü mü­hit də va­cib­dir; tər­bi­yə al­dı­ğın ailə­nin ro­lu bö­yük­dür. Bu mə­na­da mən ata­lı-ana­lı, ba­ba­lı-nə­nə­li ailə­də bö­yü­mü­şəm. Mə­nim ata-anam, nə­nə-ba­bam Azər­bay­can şi­fa­hi xalq ədə­biy­ya­tı­nı – ba­ya­tı­la­rı, das­tan­la­rı gö­zəl bi­lən si­nə­dəf­tər in­san­lar­dı. Bəl­kə, on­lar­dan mə­nə nə­sə ke­çib. İlk şei­ri­mi çox gö­zəl xa­tır­la­yı­ram. Çox qə­ri­bə­dir, ilk şei­ri­mi yaz­ma­ğım 5-6-cı si­nif­də oxu­du­ğum vaxt­la­ra tə­sa­düf edir. Le­ni­nə, kom­so­mo­la şe­ir­lər ya­zıl­dı­ğı bir vaxt­da mə­nim şe­ir­lə­rim Ar­pa­ça­ya, Nax­çı­va­na, kən­di­mi­zə həsr olu­nub. Fa­şizm üzə­rin­də qə­lə­bə­nin 30 il­li­yin­də ilk də­fə dərc olu­nan şei­rim, onun son bən­di in­di­yə ki­mi ya­dım­da­dır. Qə­lə­bə­nin 30 il­li­yin­dən tə­sir­lə­nib yaz­mış­dım o şei­ri. O za­man bir Gül­xa­nım nə­nə var­dı. Hə­mi­şə bö­yük­lə­rə su­al ve­rər­dim ki, ni­yə o nə­nə heç kim­lə da­nış­mır? Nə­nəm de­di ki, onun oğ­lu da, əri də mü­ha­ri­bə­yə ge­dib, qa­yıt­ma­yıb. Bax ona gö­rə ağ saç­la­rı­na xı­na da qoy­mur. Və heç kim­lə də da­nış­mır. Qə­zet­lər­də qə­lə­bə ilə bağ­lı oxu­du­ğum ya­zı­lar­dan tə­sir­lə­nib bir şe­ir yaz­dım. Şei­rin son bən­di be­lə idi:

Həs­rət saç­la­rı­nı edib qar ki­mi,

De­mə­yin unu­dub, ya­tıb-din­cə­lir.

O vaxt­dan hə­lə də 30 il­dir ki,

Ana yu­xu­su­na bir qa­tar gə­lir.

Bu o de­mək­dir ki, o nə­nə hə­lə də oğ­lu­nun, əri­nin ölü­mü­nə inan­mır, Nax­çı­va­na nəq­liy­yat va­si­tə­si qa­tar ol­du­ğu üçün hər gün onun yu­xu­su­na bir qa­tar gə­lir və o qa­tar onun oğ­lu­nu, əri­ni gə­ti­rir. Bu şe­ir o za­man çox qə­ri­bə tə­sir ba­ğış­la­mış­dı hər kə­sə. Mən o vaxt “Şə­rur qön­çə­lə­ri” dər­nə­yi­nə ge­dir­dim. Dər­nək­də al­qış­lan­dı ki, bu mis­ra­lar 6-7-ci si­nif­də oxu­yan bir uşaq üçün çox duy­ğu­lu, köv­rək­dir. Bu, mə­nə ürək-di­rək ver­di, baş­la­dım yaz­ma­ğa. Tə­lə­bə­lik il­lə­rin­də də döv­ri mət­bu­at­da çap olun­mu­şam, in­di də az­dan-çox­dan cız­ma-qa­ra elə­yi­rik.

– İlk oxu­cu­nuz­dan da­nış­ma­dı­nı­z?

– Mə­nim ilk oxu­cum hə­yat yol­da­şım­dır. İkin­ci, üçün­cü şəxs ola­raq şe­ir­lə­ri­mi da­ha ki­mə oxu­yu­ra­m? Çox ya­xın bir rə­fi­qəm var, ge­cə sa­at 2-də, 3-də də ürə­yim do­lub­sa, te­le­fon açıb ona şe­ir oxu­ya bi­lə­rəm. Ma­hi­rə Ab­dul­la – ya­zı­çı, şai­rə; çox və­tən­pər­vər in­san­dır. Şe­ir­lə­ri ya­zan ki­mi ki­mə­sə oxu­maq eh­ti­ya­cı du­yan­da ilk ola­raq hə­yat yol­da­şı­ma üz tu­tu­ram.

“Əli mü­əl­li­min yük­sək bə­dii zöv­qü var”

– Hə­yat yol­da­şı­nız cə­miy­yət­də ki­fa­yət qə­dər çə­ki­si və möv­qe­yi, bü­tün mə­sə­lə­lə­rə öz ba­xı­şı olan bir şəxs­dir. İlk oxu­cu ki­mi si­zin şe­ir­lə­ri­ni­zi ne­cə qar­şı­la­yı­r?

– Əli mü­əl­li­min yük­sək bə­dii zöv­qü var. Də­rin bə­dii ifa­də­lə­ri dərk edən, ye­rin­də iş­lə­dil­mə­si­ni bə­zən töv­si­yə edən, yə­ni poe­zi­ya­ya vur­ğun bir adam­dır. Bə­yə­nib­sə, sö­zü bu olar – (gü­lə­rək) “ba­bat­dı”. Mə­nim üçün fə­rəh­lən­di­ri­ci­dir ki, ət­ra­fım­da ya­ra­dı­cı­lı­ğı­mı iz­lə­yən ilk oxu­cu­la­rım var. On­la­rın ara­sın­da qı­zım da var. Qı­zım da hə­yat yol­da­şım ki­mi duy­ğu­lu in­san­dır. O da şe­ir oxu­yan­da köv­rə­lə bi­lər. Ar­tıq onun öz ailə­si var. Te­le­fon­la da­nı­şan­da – “ana, şe­ir yaz­mı­sa­n?” de­yə hər də­fə ma­raq­la­nır. Bə­zən də şe­ir­lə­ri­mi din­lə­yən­də çox tə­sir­lə­nir, köv­rə­lir. Yə­ni mə­nim üçün ət­ra­fım­da duy­ğu­lu in­san­la­rın ol­ma­sı həm çox yax­şı­dır, həm də çox va­cib­dir. Bu, ya­ra­dı­cı ada­ma tə­kan, sti­mul ve­rir. Bə­zən bir söz­lə ya­ra­dı­cı ada­mın qol-qa­na­dı­nı sın­dır­maq, bə­zən də onu ruh­lan­dır­maq olar.

– Şe­ir­lə­ri­niz çox­dur, ümu­miy­yət­lə, yaz­dıq­la­rı­nız ara­sın­da fərq­lən­dir­di­yi­niz bir şe­ir var­­mı­­?

– Şe­ir­lər mü­əy­yən ov­qat­la­rın məh­su­lu­dur. Şe­ir­lə­ri­mə fərq qoy­mu­ram, am­ma mə­nim yaz­dı­ğım elə şe­ir­lər var ki, on­la­rın ya­ran­ma anı unu­dul­maz­dır. Və məhz o anın xa­ti­rə­si hə­min şei­rin ya­dım­dan çıx­ma­sı­na yol ve­rə bil­məz. Mə­sə­lən: “İsa-Mu­sa qu­şu” ad­lı bir şei­rim var. Mən onu 19 ya­şım­da yaz­mı­şam. 19 ya­şın­da bir gənc nə ax­ta­ra bi­lə­r? Əl­bət­tə, ar­zu­la­rı, hə­yat­dan is­tə­yə­cək­lə­ri, bə­dii ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın gə­ti­rə­cək­lə­ri və ya­xud onun aça­ca­ğı üfüq­lər... Bu ki­mi şey­lər ara­sın­da olan mə­sa­fə­ni da­ha tez, tə­lə­sik ke­çib-ge­dib qəl­bin­də­ki o hə­də­fə çat­maq. Bu­nu in­di, bu ya­şım­da oxu­yan­da dərk edi­rəm: da­ha tez ça­tım, da­ha tez na­il olum. Çün­ki bu, gənc­lik­dən gə­lən bir xa­rak­ter­di: qar­şı­ma qoy­du­ğum hə­dəf­lə­ri tez əl­də edim. Çox qə­ri­bə­dir, bir gün o “İsa-Mu­sa qu­şu” de­yi­lən quş­la­rın sə­si­ni eşit­dim, elə bil­dim mə­nim içim­də oxu­yur­lar on­lar. O qu­şu ba­ğın bu ba­şın­dan o ba­şı­na qə­dər ax­tar­sa­nız da, ta­pa bil­mə­yə­cək­si­niz. Çün­ki on­lar giz­lə­nir­lər. O quş­la­rı mən ax­tar­dım, səs­lə­ri gə­lir, am­ma öz­lə­ri yox­dur­lar. Bax in­san hə­mi­şə için­dən gə­lən sə­sə doğ­ru get­mə­li­dir. Bə­zən mən öz öv­lad­la­rı­ma da de­yi­rəm: “İçi­ni­zin, qəl­bi­ni­zin sə­si­nə qu­laq asın, in­sa­nı can at­dı­ğı mə­qa­ma iç­də­ki o səs çat­dı­rır. Sə­nin hə­də­fin bu­ra­dır, tə­ləs­mə, am­ma o sə­sin ar­xa­sın­ca get­mə­yi də da­yan­dır­ma”.

– So­na xa­nım, yə­qin, siz də ra­zı­la­şar­sı­nız ki, bu gün küt­lə­vi ki­tab mü­ta­liə­sin­dən da­nış­maq müm­kün de­yil. Yə­ni elekt­ron mət­bua­tın ge­niş vü­sət al­dı­ğı bir dövr­də ki­tab mü­ta­liə­si san­ki ar­xa plan­da qa­lıb. Siz­cə, bu ten­den­si­ya­ya gə­ti­rib çı­xa­ran sə­bəb­lər nə­dir və o sə­bəb­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün nə et­mək ola­r?

– Ki­tab mü­ta­liə­si oxu­nun klas­sik bir üsulu­dur. Bu dün­ya­da klas­si­ka ilə bağ­lı nə var­sa, ço­xu qa­la­caq. Elekt­ron mət­bu­at son­ra­dan hə­ya­tı­mı­za da­xil olub. Qa­pı dö­yü­lüb poç­tal­yo­nun gə­tir­di­yi mək­tu­bun se­vin­ci­ni elekt­ron poçt­dan gə­lən mək­tub ve­rə bil­mir. Bir şei­rim­də yaz­mı­şam ki:

Bir sə­hər, bir sə­hər qa­pım dö­yü­lə,

De­yə­lər uzaq­dan sə­nə mək­tub var.

Kə­də­rim se­vinc­lə üz-üzə gə­lə,

Gö­rəm unut­ma­yıb mə­ni adam­lar.

Bu, ta­mam baş­qa bir se­vinc­dir. Qa­pı­nı dö­yüb “sə­nə mək­tub var” de­yir­lər. Və heç ün­va­nı­na bax­ma­dan açır­san… elek­t­ron sayt­lar­dan mü­ta­liə et­mək ope­ra­tiv­lik ba­xı­mın­dan çox yax­şı­dır. Əl­bət­tə, bu gün hə­ya­tı­mı­zı elekt­ron mət­bu­at­sız tə­səv­vür et­mək müm­kün de­yil. Am­ma ki­ta­bın mü­ta­liə­si, oxu­cu his­siy­ya­tı ta­mam baş­qa­dır, oxu­cuy­la ki­tab ara­sın­da­kı ün­siy­yət ta­mam baş­qa bir zövq­dür, biz bu­nu heç vaxt unut­ma­ma­lı­yıq. Ba­xın, ta­ri­xi qə­zet­çi­lik ənə­nə­si olan İn­gil­tə­rə­də elekt­ron mət­bu­at nə qə­dər in­ki­şaf et­sə be­lə, poç­tal­yon mis­si­ya­sı qa­lır. Ora­da “milk­man” və “pa­per­boy” ad­la­nan an­la­yış­lar var. Hər sə­hər ailə­lə­rə qə­zet və süd tək­lif edir­lər. Bun­lar­dan bi­ri in­tel­lek­tu­al məh­sul, di­gə­ri isə in­san sağ­lam­lı­ğı­nı möh­kəm­lən­di­rən məh­suldur. De­mək is­tə­yi­rəm ki, mü­ta­liə – is­tər qə­zet, is­tər ki­tab mü­ta­liə­si baş­qa bir tə­əs­sü­rat, baş­qa bir zövq­dür. Di­gər tə­rəf­dən, ev­də ki­tab rə­fin­də ki­ta­bın sa­yı­nın çox ol­ma­sı və on­la­rı oxu­yub maa­rif­lən­mək həm mad­di, həm də mə­nə­vi zən­gin­lik de­mək­dir. Mə­nim öv­la­dım gö­zü­nü açıb ev­də çox­lu ki­tab gö­rür­sə, o, han­sı mü­hit­də ol­du­ğu­nu dərk edir. Hə­lə hərf­lə­ri ta­nı­ma­yan kör­pə ayaq açın­ca ki­tab­la­ra to­xu­na­caq, ki­tab­la­ra əl ata­caq­dır. Am­ma elekt­ron sayt­da fərq­li bir ten­den­si­ya var. Uşaq­lar in­ter­ne­ti öy­rə­nib ora­dan öz­lə­ri üçün nə isə ax­ta­rır­lar. Zə­rər­li və xe­yir­li cə­hət­lə­ri qav­ra­yın­ca iş-iş­dən keç­miş olur. Ki­ta­ba mə­həb­bət ailə­dən, mək­təb­dən aşı­lan­ma­lı­dır.

“Mil­li-mə­nə­vi də­yər­lər, əx­la­qi nitq, əx­la­qi ya­zı de­yi­lən bir an­la­yış var”

– Müa­sir ədə­biy­yat­la bağ­lı dü­şün­cə­lə­ri­niz də ma­raq­lı olar­dı. Gənc ya­zar­la­rı­mı­zın qə­ləm­lə­ri­nin məh­sul­la­rı nə də­rə­cə­də klas­si­ka­ya çev­ril­mək tə­əs­sü­ra­tı oya­dı­r?

– Nə­sil­lə­rin bə­dii tə­fək­kü­rə ya­naş­ma tər­zi ara­sın­da hə­mi­şə fərq olur. Mə­sə­lən, ana, Və­tən möv­zu­su 10 il ön­cə baş­qa ifa­də­lər­lə tə­rən­nüm olu­nur, bu gün baş­qa ifa­də for­ma­la­rıy­la. Am­ma möv­zu ye­nə də ey­ni ola­raq qa­lır. Sa­də­cə, se­çi­lən bə­dii ifa­də va­si­tə­lə­ri fərq­li­dir. Mən, de­mək olar ki, bü­tün ədə­biy­yat, mə­də­niy­yət sayt­la­rı­na ba­xı­ram, iz­lə­yi­rəm. Bi­zim “Kas­pi” qə­ze­ti­nin ədə­biy­yat əla­və­si çı­xır. Çox­lu ya­zı­lar­la mü­ra­ci­ət edən gənc ya­zar­lar var. İna­nın, bu ya­zı­lar­da elə gö­zəl ifa­də for­ma­la­rı, elə gö­zəl şe­ir nü­mu­nə­lə­ri var ki… Bu­na gö­rə də mə­nim ədə­biy­ya­tı­mı­zın, xü­su­si­lə poe­zi­ya­nın gə­lə­cə­yi­nə ümid­lə­rim bö­yük­dür. Ədə­biy­ya­tı­mı­zın in­ki­şa­fı ilə bağ­lı mə­sə­lə­də nik­bi­nəm. Elə bi­zim qə­ze­tin ədə­biy­yat əla­və­si­ni iz­lə­sə­niz, de­dik­lə­ri­min siz də şa­hi­di ola­caq­sı­nız. O ki qal­dı bu­gün­kü gənc ya­zar­la­rın əsər­lə­ri­nin nə vaxt­sa klas­si­ka­ya çev­ril­mə­si­nə, ya­xud on­la­rın bö­yük ya­zar­lar ola­ca­ğı­na, bu on­la­rın gə­lə­cək ya­ra­dı­cı­lı­ğın­dan ası­lı ola­caq. Am­ma bə­zən ədə­biy­ya­ta elə ifa­də­lər gə­ti­rir­lər ki, bax o ifa­də­lər təh­lü­kə­li­dir. Ye­ni ədə­biy­ya­ta əx­laq­lı de­yim­lər gə­tir­mək la­zım­dır. İn­sa­nın his­lə­ri qa­pa­lı ol­ma­lı­dır. Di­gər tə­rəf­dən, mil­li-mə­nə­vi də­yər­lər, əx­la­qi nitq, əx­la­qi ya­zı de­yi­lən bir an­la­yış var. Biz bun­la­rın tət­bi­qi­nə və yad­daş­la­ra həkk olun­ma­sı­na ça­lış­ma­lı­yıq.

– So­na xa­nım, məş­hur bir de­yim var: “Bö­yük uğur­lar əl­də edən hər ki­şi­nin ar­xa­sın­da güc­lü bir qa­dın da­ya­nır”. Bu fi­kir­lə ra­­zı­­sı­­nız­­mı­­? Be­lə de­mək müm­kün­sə, Əli mü­əl­li­min uğur­la­rı­nın nə qə­də­ri si­zin pa­yı­nı­za dü­şü­r?

– Mən bu de­yi­mi baş­qa for­ma­da ifa­də edər­dim. Hə­yat yol­da­şın­dan ön­cə ana var. Hər bir uğu­run ye­tiş­mə­sin­də ka­mil bir ana­nın fə­da­kar­lı­ğı var. Təh­sil­siz bir ana cə­miy­yə­tə bö­yük, qüd­rət­li bir oğul bəxş edir­sə, ana­nın bu uğu­ru­nu baş­qa for­ma­da mə­nim­sə­mək əda­lət­siz­lik olar. Si­zə tam mə­su­liy­yə­timlə de­yi­rəm ki, ki­şi­lə­rin ne­cə for­ma­laş­ma­sı, cə­miy­yət üçün çox önəm­li bir per­so­na­ya çev­ril­mə­si ana­nın xid­mə­ti­dir. Hə­yat yol­da­şı, həm də sə­da­qət­li hə­yat yol­da­şı o ana­nın da­vam­çı­sı­dır. Bir ana özü sa­vad­sız ol­sa be­lə, öv­la­dı­nın tə­lim-tər­bi­yə­si üzə­rin­də möh­kəm da­ya­nır­sa, öv­la­dı­na güc, qüv­və, hə­yat­da da­im irə­li­yə get­mək ina­mı­nı aşı­la­ya bi­lir­sə, bu o de­mək­dir ki, ki­şi­nin hər bir uğu­ru­nun ar­xa­sın­da ana da­ya­nır. Hər bir oğu­lun mü­vəf­fə­qiy­yə­tin­də ana əmə­yi var. Al­lah bü­tün ana­la­ra can­sağ­lı­ğı ver­sin. Mən çox is­tər­dim ki, sua­lı­nız de­di­yim fik­ri ifa­də et­sin. Hər bir oğu­lun ye­tiş­mə­sin­də ana­la­rın əvəz­siz ro­lu var. Bu, da­nıl­maz bir fakt­dır. Gə­lin fak­tı ol­du­ğu ki­mi ifa­də edək.

– Jur­na­lis­ti­ka­ya aid təd­bir­lər­də pe­şə­kar­lıq mə­sə­lə­lə­ri ilə bağ­lı yan­ğı ilə da­nı­şır­sı­nız. Siz­cə, bu sa­hə­də­ki və­ziy­yə­tin yax­şı­laş­ma­sı üçün han­sı ad­dım­lar atıl­ma­lı­dı­r? Bu yön­də konk­ret tək­lif­lə­ri­niz nə­di­r?

– Se­vin­di­ri­ci hal­dır ki, Azər­bay­can jur­na­lis­ti­ka­sı 20 il­lik bir müs­tə­qil­lik döv­rü, bü­töv­lük­də isə 135 il­lik ta­ri­xi bir yol ke­çib. Tə­lə­bə­lik il­lə­rin­də hə­mi­şə se­vi­nir­dim ki, Azər­bay­can mət­bua­tı So­vet ideo­lo­gi­ya­sı­nın qı­lın­cı­nın ar­xa­sı­nın be­lə kəs­di­yi vaxt­lar­da azər­bay­can­çı­lı­ğı, mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­ri qo­ru­yub sax­la­ya bi­lib və o, nə­sil­lə­rə ötü­rü­lüb. Bu gün də mət­bua­tı­mız sırf mil­li, de­mok­ra­tik ahəng­lə in­ki­şaf edir. Am­ma söz, mət­bu­at azad­lı­ğı­nın bə­zən na­şı qə­zet­çi əlin­də ol­ma­sı­nın nə­ti­cə­sin­də mət­bua­ta ar­zuo­lun­maz ya­zı­lar çı­xır. Mət­bua­tın na­şı əli­nə ve­ril­mə­si yol­ve­ril­məz­dir. Biz söz, mət­bu­at azad­lı­ğı­nın nə­dən iba­rət ol­ma­sı­nı düz­gün təb­liğ və dərk et­dir­mə­li­yik. Sen­zu­ra bi­zim içi­miz­də ol­ma­lı­dır və içi­miz­də olan sen­zu­ra mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­rin qo­run­ma­sı­na xid­mət et­mə­li­dir. Qə­zet, ümu­miy­yət­lə, mət­bu­at tam azad ol­ma­lı­, han­sı­sa si­ya­si mən­su­biy­yə­tə söy­kən­mə­mə­li­dir; qə­rəz­siz, tə­rəf­siz, düz­gün fi­kir for­ma­laş­dır­ma­lı­dır. Dün­ya mət­bua­tı­na, dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə Azər­bay­can xal­qı yük­sək də­yər­lər­dən təq­dim olun­ma­lı­dır. Baş­qa xal­qın 100 il­də keç­di­yi ta­ri­xi in­ki­şaf yo­lu­nu Azər­bay­can 20 il­lik müs­tə­qil­lik döv­rün­də qət et­di. Azər­bay­can ailə­si, Azər­bay­can zi­ya­lı­sı, Azər­bay­can in­sa­nı­nın hə­ya­tı, gü­nü, gü­zə­ra­nı, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın dur­ma­dan in­ki­şa­fı – bü­tün bun­lar müs­bət gös­tə­ri­ci­lər­dir. Zən­nim­cə, biz dün­ya oxu­cu­la­rı­na, ümu­miy­yət­lə, bi­zi ta­nı­yan və ta­nı­ma­yan xalq­la­ra bu as­pekt­dən təq­dim olun­ma­lı­yıq. Çün­ki bu, bi­zim xal­qı­mız­dır, bi­zim və­tə­ni­miz­dir, bi­zim döv­lə­ti­miz­dir. Onu sev­gi ilə təb­liğ et­mək həm də və­tən­daş­lıq bor­cu­muz­dur.

– Azər­bay­ca­nın ic­ti­mai-si­ya­si hə­ya­tın­da­kı ye­ri So­na Və­li­ye­va­nın ürə­­yin­­cə­­dir­­mi­­? Mis­si­ya­nı­zı ye­ri­nə ye­ti­rə, məq­sə­di­ni­zə ça­ta bil­­mi­­si­­niz­­mi­­?

– Mən xa­rak­ter­cə id­dia­la­rı aşıb-da­şan in­san de­yi­ləm. Sa­də­cə ürə­yi­mə to­xu­nan, mə­ni sı­xan, da­rıx­dı­ran mə­sə­lə­lər­dən, möv­zu­lar­dan ya­zı­ram – he­sab edi­rəm ki, mə­nim mis­si­yam elə bu­dur. Tam sə­mi­miy­yət­lə de­yi­rəm ki, id­dia­dan çox uza­ğam. Az­dan-çox­dan şe­ir­lə­rim­lə, mə­qa­lə­lə­rim­lə öz sö­zü­mü de­yi­rəm. Bu dün­ya­da ye­ga­nə ar­zum ya­zı­la­rım­da əks et­dir­di­yim mil­li bir­li­yi­mi­zin əbə­di ol­ma­sı­dır. Bu dün­ya­da ye­ga­nə di­lə­yim, ar­zum Qa­ra­bağ prob­le­mi­nin tez­lik­lə həll edil­mə­si, Azər­bay­ca­nın əra­zi bü­töv­lü­yü­nün tə­min olun­ma­sı­dır. Bu, tək­cə mə­nim yox, yer üzü­nə sə­pə­lən­miş, si­nə­si­nə Təb­riz, Dər­bənd, Bor­ça­lı, İrə­van, Zən­gə­zur, Göy­çə, Qa­ra­bağ da­ğı çə­kil­miş hər bir azər­bay­can­lı­nın ar­zu­su­dur.

Bü­tün ya­ra­dı­cı­lı­ğı­mın əsa­sı­nı Və­tən haq­qın­da şe­ir­lər təş­kil et­di­yin­dən mən on­la­rı ürə­yi­min, da­xi­li­min Və­tən dua­la­rı he­sab edi­rəm. De­yir­lər Tan­rı ağ­zı­dua­lı nə­nə­lə­rin, ana­la­rın, is­mət­li gə­lin­lə­rin dua­la­rı­nı yer­də qoy­mur. Qoy­ma­ya­caq da, in­şal­lah!