Sa­bir Şah­tax­tı

Ana di­li, qə­dim ya­zı, doğ­ma öl­kə,
ye­ni nəşr – “Araz­ba­rı” İran­da

Fi­lo­lo­gi­ya elm­lə­ri üz­rə fəl­sə­fə dok­to­ru, şai­rə, ic­ti­mai xa­dim So­na Və­li­ye­va­nın “Araz­ba­rı” şe­ir­lər top­lu­su İran­da ərəb qra­fi­ka­lı Azər­bay­can əlif­ba­sı ilə nəşr olu­nub. Ki­ta­bın bu əlif­ba­da nəş­ri­nin ma­hiy­yə­ti ba­rə­də uzun-uza­dı da­nış­maq fik­rin­dən uzaq ol­sam da, bö­yük mü­tə­fək­kir Yu­nus Əm­rə­nin “Gə­lin ta­nış olaq!” ifa­də­si­ni xa­tır­la­ma­ya bil­mə­rəm. Əv­və­la, Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı­nın ko­ri­fey­lə­ri – dün­ya şöh­rət­li ədib Hü­seyn Ca­vid, sa­ti­rik şai­ri­miz Mir­zə Ələk­bər Sa­bir, hət­ta Azər­bay­ca­nın ye­ni əlif­ba­ya keç­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də mü­ba­ri­zə apa­ran Mir­zə Fə­tə­li Axun­dov və on­lar ki­mi di­gər da­hi­lə­ri­miz məhz bu əlif­ba­da ya­zıb-ya­rat­mış­lar. Bi­zə ta­ri­xi doğ­ma­lı­ğı­nın ən mü­hüm mə­qa­mı isə Azər­bay­can Xalq Cüm­hu­riy­yə­ti­nin elan et­di­yi İs­tiq­lal bə­ya­na­tı­nın mət­ni­nin məhz bu əlif­ba­da tər­tib olun­ma­sı­dır. De­mə­li, əs­ki əlif­ba ilə nəşr olu­nan hər bir ki­tab əs­ki əlif­ba ilə möv­cud olan ta­ri­xi ədə­biy­yat xə­zi­nə­mi­zi da­ha da zən­gin­ləş­di­rir. Di­gər tə­rəf­dən, qə­bul et­mə­li­yik ki, çox­mil­yon­lu soy­daş­la­rı­mız ana di­lin­də məhz bu əlif­ba ilə ya­zıb-oxu­yur­lar, mil­li şü­ur­la­rı məhz bu əlif­ba­da oxu­duq­la­rı­nın sa­yə­sin­də in­ki­şaf edə bi­lir.

Azər­bay­can­la İran ara­sın­da­kı ta­ri­xi, mə­də­ni, el­mi əla­qə­lə­rin möh­kəm­lən­mə­sin­də qon­şu döv­lət tə­rə­fin­dən mü­hüm ad­dım­lar atan İran Mə­də­niy­yət və İs­la­mi İr­şad Na­zir­li­yi­nin ica­zə­si ilə “Araz­ba­rı”nın ərəb qra­fi­ka­lı Azər­bay­can əlif­ba­sın­da və fars­ca nəşr olun­ma­sı bir tə­rəf­dən müa­sir Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı­nın apa­rı­cı si­ma­la­rın­dan bi­ri­nin ya­ra­dı­cı­lıq nü­mu­nə­lə­ri­ni qar­daş öl­kə­də ta­nı­dır­sa, di­gər tə­rəf­dən də İra­nın məş­hur “Ava­yi Mün­ci” nəş­riy­ya­tı­nın yük­sək po­liq­ra­fi­ya və nə­fis di­zayn üs­lu­bu­nu Azər­bay­can­da təb­liğ edir. İran­da, ta­ri­xin bü­tün dövr­lə­rin­də poe­zi­ya ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın yük­sək sə­viy­yə­də ol­du­ğu­nu və ma­raq­la təh­lil edil­di­yi­ni nə­zə­rə ala­raq əsas­lan­dı­ra bi­lə­rəm ki, “Araz­ba­rı” bu öl­kə­nin ədə­biy­yat mü­hi­tin­də cid­di mü­za­ki­rə­lər aça­caq­dır.

Bu vax­ta­dək Azər­bay­ca­nın Xalq şai­ri Sa­bir Rüs­təm­xan­lı, Tür­ki­yə elm-ədə­biy­yat əsər­lə­ri sa­hib­lə­ri Məs­lək Bir­li­yi­nin üz­vü, şai­rə Gü­la­yə Rza­ye­va, ur­mi­ya­lı ədə­bi təd­qi­qat­çı­lar­dan – şa­ir Ək­bər Əl­yar Hə­mi­di, təb­riz­li tən­qid­çi – şai­rə Sü­sən Nə­va­deh Rə­zi və baş­qa­la­rı şai­rə­nin bə­dii ya­ra­dı­cı­lı­ğı ba­rə­də rən­ga­rəng təh­lil­lər­lə çı­xış et­miş­lər.

“Araz­ba­rı” şe­ir­lər top­lu­su müa­sir dün­ya ədə­biy­ya­tın­da Azər­bay­ca­nı tə­rən­nüm edən par­laq bir nü­mu­nə­dir. Çün­ki So­na xa­nım Və­li­ye­va­nın mü­ra­ci­ət et­di­yi möv­zu­la­rın ümu­mi­ləş­di­ril­miş adı “Azər­bay­can və bə­şə­ri də­yər­lər”dir. Ki­tab­da­kı bü­tün şe­ir­lər də­rin mə­na kəsb et­dir. Tə­sa­dü­fi de­yil­dir ki, ki­tab­da­kı şe­ir­lə­rin ədə­bi məz­mu­nu ba­rə­də fi­kir və dü­şün­cə­lə­ri­ni bö­lü­şən müa­sir dün­ya ədə­biy­ya­tı­nın ta­nın­mış si­ma­la­rı top­lum­da­kı məhz ay­rı-ay­rı şe­ir­lə­rə mü­ra­ci­ət edə­rək təh­lil apar­mış­lar. Tən­qid­çi­lə­rin konk­ret ola­raq bir şei­rə yox, səy­yar mü­ra­ci­ət­lə­ri öz­lü­yün­də ki­ta­bın bü­tün­lük­lə diq­qət­lə araş­dı­rıl­ma­sı­na sə­bəb ol­muş­dur.

İra­nın Ur­mi­ya şə­hə­rin­də dərc olu­nan “Də­niz” qə­ze­tin­də “Araz­ba­rı” ba­rə­də ya­zıl­mış mə­lu­mat­da oxu­yu­ruq: “So­na xa­nım Və­li­ye­va Azər­bay­can ədə­biy­ya­tın­da na­dir ya­ra­dı­cı­lıq üs­lu­bu ilə se­çi­lən, poe­tik dü­şün­cə­lə­ri­ni li­rik-fəl­sə­fi bi­çim­də oxu­cuy­la bö­lüş­mə­yi ba­ca­ran şai­rə­dir. Özü­nə­məx­sus de­yim tər­zi, xalq di­li­nə və poe­zi­ya­sı­na ya­ra­dı­cı­lıq­la ya­naş­maq, Və­tə­nə və in­sa­ni də­yər­lə­rə olan tü­kən­məz mə­həb­bə­ti ay­dın və şəf­faf möv­qe­dən poe­tik dil­də us­ta­lıq­la təs­vir et­mək şai­rə­nin ədə­bi aləm­də­ki na­dir üs­lu­bu­nu or­ta­ya qoy­muş­dur”.

Xalq şai­ri, ya­zı­çı-pub­li­sist Sa­bir Rüs­təm­xan­lı ya­zır: “So­na xa­nı­mın şe­ir­lə­ri ürə­yi­miz­də Və­tən ha­va­sı­nı, uşaq­lıq dün­ya­mı­zın xif­fə­ti­ni əs­di­rir, ye­ni­dən tərk edil­miş ocaq­la­ra qa­yı­dı­rıq…” İs­tə­ni­lən haq­sız­lı­ğa və əda­lət­siz­li­yə qar­şı çı­xan şai­rə­nin bu möv­zu­da­kı poe­tik möv­qe­yi­ni S.Rüs­təm­xan­lı be­lə də­yər­lən­di­rir: “…Ta­ri­xi tor­paq­la­rı­mız­dan de­por­ta­si­ya, Qa­ra­ba­ğın iş­ğa­lı, bey­nəl­xalq miq­yas al­mış əda­lət­siz­lik­lər, mü­ha­ri­bə­nin ağ­rı­la­rı və bü­tün bun­la­rın qa­dın­la­rı­mı­zın, ana­la­rı­mı­zın ürə­yin­də aç­dı­ğı ya­ra­lar So­na xa­nı­mın şe­ir­lə­rin­dən ke­çən əsas xət­lər­dən bi­ri­dir”.

İçi­miz bo­şal­dı tor­paq­dan ön­cə,

Son­ra can gö­rün­dü Və­tən ye­ri­nə,

“Ön­cə can sağ­lı­ğı!” de­yən kəs­lə­rin,

Tor­pa­ğı bö­lün­dü Və­tən ye­ri­nə.

Xalq şai­ri­nin fi­kir­lə­ri­nin da­vam et­di­ril­mə­si məq­sə­di ilə ki­çik bir ara­yı­şa eh­ti­yac du­yu­ruq.

…Tut mü­qəd­dəs ol­ma­sa da, Azər­bay­can­da xü­su­si sev­gi ilə əziz­lə­nən bir ağac­dır. Bö­yük tut, əy­ri tut, qo­ca tut, qa­ra tut, ağ tut, xar­tut (Nax­çı­van tu­tu), şax tut, xa­ki tut, cır tut və s. ad­lar­la hə­ya­tı­nı ba­şa vur­muş və ya­xud öm­rü­nü ya­şa­maq­da olan tut ağac­la­rı­na Azər­bay­ca­nın bü­tün böl­gə­lə­rin­də rast gə­lə bi­lə­rik. Ta­ri­xi mən­bə­lər­də ya­zı­lır ki, Azər­bay­ca­nın ən qə­dim in­san məs­kən­lə­rin­dən sa­yı­lan Nax­çı­va­nın Şah­tax­tı kən­di­nin adı Mu­sa tə­rə­fin­dən Şah Ab­bas üçün qa­ra tut ağa­cın­dan dü­zəl­dil­miş, heç bir bo­ya ilə rəng­lən­mə­yən, sür­tü­lə­rək qır­mı­zı rəng al­mış taxt­la bağ­lı­dır. Baş­qa bir rə­va­yə­tə gö­rə, Əmir Tey­mur Təb­ri­zi vi­ran qo­yan­dan son­ra tök­dü­yü qan­dan dəh­şə­tə gəl­miş və üç gün ye­mək ye­mə­miş­dir. Onun bu ha­lı­nı Sə­fə­vi­lər sü­la­lə­si­nin so­nun­cu hökm­da­rı Şah Sul­tan Hü­seyn Sə­fə­vi­nin İs­fa­han­da ör­dək ov­la­yan­dan son­ra diz­lə­ri­nə çır­pa­raq Azər­bay­can türk­cə­sin­də “gü­nah et­dim, gü­nah et­dim!” söz­lə­ri ilə mü­qa­yi­sə­lə­rə də rast gə­li­rik. Əmir Tey­mur üç gü­nün ac­lı­ğın­dan son­ra bö­yük bir qab­da tut ye­miş və onun Azər­bay­can­dan da­şın­ma­sı ba­rə­də fit­va ver­miş­dir:

Tey­mur da­dan ki­mi, be­da­na tut­dan,

De­di, son tin­gə­dək da­şı­yın bur­dan,

Sə­mər­qənd ola­caq tu­tun məs­kə­ni,

Öl­dü­rün o tu­tu bur­da əkə­ni.

Uşaq yaş­la­rın­da bö­yük­lə­rin di­lin­dən tut ba­rə­də eşit­di­yim bir bənd:

Tut, tut, tut qur­du,

Bə­zək ve­rir tut qur­du.

Tut­dan oyun siz udu,

Ta­nı­da­caq o yur­du.

Azər­bay­can mət­bə­xi­nin in­ci­lə­rin­dən he­sab olu­nan dol­ma və küf­tə­nin ha­zır­lan­ma­sı­na diq­qət edək. Da­dan­la­rın yad­da­şı­nı tə­zə­lə­yək, dad­ma­yan­la­rın qu­la­ğı­na pı­çıl­da­yaq. Hər iki­si­nin de­yi­li­şi Azər­bay­can di­lin­də mə­na kəsb edən küf­tə və dol­ma­nın mi­lli for­ma­sı Nax­çı­van­da çay­laq da­şı üs­tün­də tut ağa­cın­dan dü­zəl­dil­miş tox­maq­la dö­yü­lən ət­dən bi­şi­ri­lir. Ha­zır­da Teh­ran­da ya­şa­yan, Nax­çı­van əsil­li 96 yaş­lı loğ­man Rə­him Ha­cı­lı­loy əsas­lan­dı­rır ki, tox­ma­ğın tut­dan dü­zəl­dil­mə­si tək­cə bu ağa­cın bərk­li­yi ilə de­yil, onun ovun­tu­la­rı­nın or­qa­nizm üçün fay­da­lı­lı­ğı və tut ağa­cın­dan ətə ho­pan xü­su­si tam­da­dır.

Tu­tun Azər­bay­can məi­şə­tin­də və folk­lo­run­da­kı ye­ri və ro­lu­na nis­bə­tən ge­niş mü­ra­ciə­ti­miz tə­sa­dü­fi de­yil. Ya­ra­dı­cı­lı­ğı haq­qın­da bəhs et­di­yim So­na Və­li­ye­va hə­lə or­ta mək­təb il­lə­rin­də tut və Və­tən ba­rə­də qə­ti mü­ha­ki­mə­si­ni yü­rüt­müş­dür: “Mə­nim üçün Və­tən hə­yə­ti­miz­dən və tut ağa­cı­mız­dan baş­la­yır”, – ifa­də­si yu­xa­rı­da qeyd et­di­yim mə­qam­lar­la cid­di mü­tə­na­sib­lik təş­kil edir. Təb­riz­li tən­qid­çi, tən­qid­çi-şai­rə Sü­sən Nə­va­deh Rə­zi ya­zır: “Şai­rə mif­lər­lə ta­nış­dır, el bi­li­mi­nə də­rin əha­tə­si var, bu üz­dən də is­tə­dik­lə­ri­ni aşı­la­maq üçün on­la­rı yer-yer gö­zəl qə­lə­mə alır, be­lə­lik­lə də, dü­şün­dük­lə­ri­ni olum­lu bi­çim­lən­di­rə­rək söz-söy­lə­ri­ni qat-qat da­ha güc­lən­di­rir”.

So­na Və­li­ye­va­nın “Araz­ba­rı”da cəm­ləş­di­ril­miş şe­ir­lə­ri ori­ji­nal üs­lub­da oxu­cu­nun gö­rü­şü­nə gəl­miş­dir. Bu or­ji­nal­lı­ğı ya­ra­dan şai­rə­nin rə­van ya­zı di­li, fəl­sə­fi dü­şün­cə­si ilə şe­ir­lə­rin məz­mu­nun­da­kı uy­ğun­luq və bağ­lı­lıq­dır. “Araz­ba­rı”da­kı şe­ir­lə­rin də­rin məz­mu­nun­da ana mə­həb­bə­ti, və­tən­daş mə­su­liy­yə­ti, in­san duy­ğu­la­rı, bə­şə­ri də­yər­lə­rin qo­run­ma­sı ar­zu­su­nu va­hid bir xətt üz­rə iz­lə­yə bi­li­rik. Bu­ra­da in­ka­re­di­ci fi­kir və ifa­də­yə rast gə­lin­mir. Bun­la­rı nə­zə­rə ala­raq de­yə bi­lə­rik ki, əs­lin­də, şai­rə poe­zi­ya ya­ra­dı­cı­lı­ğın­da özü­nün, özü ki­mi gör­mək is­tə­dik­lə­ri­nin, özü­nə, xal­qı­na, öl­kə­si­nə, döv­lə­ti­nə aid olan­la­rın ümu­mi­ləş­di­ril­miş ob­ra­zı­nı ya­rat­mış­dır.

Ur­mi­ya­lı təd­qi­qat­çı, şa­ir və tər­cü­mə­çi Ək­bər Əl­yar Hə­mi­di ki­ta­bın İran nəş­ri­nə əla­və et­di­yi gi­riş­də ya­zır: “Hö­ku­mə Bül­lu­ri və Mə­di­nə Gül­gün­­dən son­ra be­lə bir qa­dın şai­rə ilə rast­laş­maq ol­duq­ca ma­raq­lı və şa­şır­dı­cı­dır, çün­ki on­lar mü­şəx­xəs (bəl­li) bir dövr­də mü­əy­yən sə­bəb­lə­rə gö­rə, tə­bii ola­raq nis­gil və həs­rət şei­ri­nin bay­raq­çı­la­rı ol­muş­lar, an­caq So­na Və­li­ye­va tam fərq­li bir şə­ra­it­də, özü də tək­cə nis­gil yox, bəl­kə, ya­rı­nis­gil, ya­rıe­pik bir ya­ra­dı­cı­lı­ğın sa­hi­bi­dir”.

Tür­ki­yə­nin www.ga­ze­te­kars.com say­tın­da “Araz­ba­rı” haq­qın­da ya­yıl­mış mə­lu­mat­da ya­zı­lır: “Təh­lil­lər­dən də gö­rün­dü­yü ki­mi, So­na xa­nım Və­li­ye­va Və­tə­ni­ni sev­mək­lə, hu­ma­nizm car­çı­sı ol­maq­la ki­fa­yət­lən­mir. Ta­ri­xi­mi­zi və ta­ri­xi şəx­siy­yət­lə­ri­mi­zi təd­qiq edir, mil­li var­lı­ğı­mız­la, soy­kö­kü­müz­lə öyü­nür, bu yol­da mü­ba­riz ol­maq ça­ğı­rış­la­rı səs­lən­di­rir”.

…Ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın ay­rı-ay­rı is­ti­qa­mət­lə­rin­də ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin azər­bay­can­çı­lıq məf­ku­rə­si­ni təd­qiq edən şai­rə tək­cə Hey­dər Əli­yev dü­ha­sı­nın bə­şə­ri də­yər­lə­rin qo­run­ma­sı yo­lun­da­kı ye­ri və yo­lu­nu araş­dır­mır, o həm də uğur­la bi­tir­di­yi mo­noq­ra­fi­ya ilə türk dün­ya­sı­nın ta­rix­şü­nas­la­rı qar­şı­sın­da prob­lem qal­dı­rır, ye­ni bir təd­qi­qat möv­zu­su­nun baş­lan­ğıc yo­lu­nu gös­tə­rir. Türk dün­ya­sı­nın fa­teh­lə­rin­dən Şah İs­ma­yıl Xə­tai, Sul­tan Sə­lim, Əmir Tey­mur və Çin­giz xan ki­mi şəx­siy­yət­lə­ri ucal­dan baş­lı­ca amil on­la­rın ay­rı-ay­rı­lıq­da bö­yük im­pe­ri­ya­lar ya­rat­ma­sı və qur­duq­la­rı döv­lət­lə­ri ya­şat­maq üçün or­ta­ya mil­li ideo­lo­gi­ya çı­xa­ra bil­mək ba­ca­rıq­la­rı­dır. Şah İs­ma­yıl Xə­tai şiə­lik – Mə­həm­məd pey­ğəm­bər nəs­lin­dən ol­maq, Sul­tan Sə­lim is­la­mın tə­əs­süb­keş­li­yi an­la­yı­şı, Əmir Tey­mur Pey­ğəm­bə­rin (Mə­həm­məd ə.s.) el­çi­si ol­maq id­dia­sı, Çin­giz xan isə Al­la­hın dö­yüş­çü­sü imi­ci ilə ət­ra­fa nü­fuz edir­di. On­lar im­pe­ri­ya qur­du­lar, Hey­dər Əli­yev isə im­pe­ri­ya­la­rın par­ça­la­maq is­tə­di­yi Azər­bay­ca­nı xi­las et­di və azər­bay­can­çı­lıq ideo­lo­gi­ya­sı­nı əbə­di hə­ya­ta qay­tar­dı. Hey­dər Əli­yev və ona qə­dər­ki türk xa­qan­la­rı­nın bö­yük­lü­yü, on­la­rın yox­dan var ya­rat­maq qüd­rə­tin­də­dir ki, ar­tıq bu mə­sə­lə ümu­mi­ləş­di­ril­miş for­ma­da “Şəx­siy­yət və ideo­lo­gi­ya” möv­zu­sun­da təd­qi­qat­çı­lar üçün ye­ni bir for­ma üz­rə araş­dı­rıl­maq tə­ləb edir.

So­na xa­nım Və­li­ye­va­nın mü­ra­ci­ət et­di­yi möv­zu­lar­da ət və dır­naq, tor­paq və Və­tən, şə­hid və qa­zi, va­li­deyn və öv­lad, ürək və qan, sü­mük və ilik qə­dər bağ­lı­lıq mü­şa­hi­də edi­rik. Bəhs et­di­yi­miz ki­mi, alim­lik dis­ser­ta­si­ya­sı­nı “Mil­li döv­lət­çi­lik hə­rə­ka­tı­nın yük­sə­li­şi və Azər­bay­can Xalq Cüm­hu­riy­yə­ti döv­rün­də azər­bay­can­çı­lıq ide­ya­sı” möv­zu­sun­da ba­şa vu­ran alim xa­nım ha­zır­da el­mi təd­qi­qa­tı­nı “Hü­seyn Ca­vid ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın poe­ti­ka­sı” möv­zu­sun­da da­vam et­di­rir. Dis­ser­ta­si­ya­sın­da müa­sir Azər­bay­can­da azər­bay­can­çı­lıq ideo­lo­gi­ya­sı­nın ba­ni­si ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vin fəa­liy­yə­ti­nin təd­qi­qi­nə ge­niş yer ve­rən So­na xa­nı­mın Hü­seyn Ca­vid fəl­sə­fə­si­nin təd­qi­qi­nə baş vur­ma­sı ilə Azər­bay­can xal­qı­nın iki bö­yük oğ­lu­na olan tü­kən­məz mə­həb­bət tim­sa­lın­da bü­tün ta­ri­xi şəx­siy­yət­lə­ri­mi­zə olan rəğ­bət his­si­ni gö­rü­rük. Hey­dər Əli­ye­vin 14 ya­şı olan­da uzaq Si­bir­də dün­ya­sı­nı də­yi­şən Ca­vid əfən­di, san­ki bö­yük bir uzaq­gö­rən­lik­lə, ya­xud da ruh­lar ara­sın­da­kı mə­nə­vi kör­pü­nün üs­tün­də­ki mə­lək­lə­rin hök­müy­lə Hey­dər Əli­yev şəx­siy­yə­ti­ni tə­rən­nüm edən fəl­sə­fi ifa­də­si­ni yaz­mış­dır:

Kəs­sə hər kim tö­kü­lən qan izi­ni,

Qur­ta­ran da­hi odur yer üzü­nü.

Tə­bii ki, Hey­dər Əli­yev Hü­seyn Ca­vid şəx­siy­yə­ti­nin uca­lı­ğı­na də­yər ver­mək­lə, onun həm cis­ma­ni, həm mə­nə­vi, həm də ədə­bi var­lı­ğı­nı Azər­bay­ca­na qay­tar­maq ba­rə­də qə­rar ve­rən­də, Hü­seyn Ca­vi­din nə­şi­nin Si­bir­dən Azər­bay­ca­na gə­ti­ril­mə­si­ni tə­min edən­də, bu işi döv­lət sə­viy­yə­sin­də hə­ya­ta ke­çi­rib si­ya­si­ləş­dir­mək­lə dün­ya­nın diq­qə­ti­ni 1937-ci ilin Sta­lin rep­res­si­ya­la­rı­na cəlb edən­də, Ca­vid əfən­di­nin əsər­lə­ri­nin kül­liy­ya­tı­nın nəş­ri­nə na­il olan­da, adı­nı əbə­di­ləş­di­rən­də bil­mir­di ki, döv­lə­ti­miz məhv ol­maq təh­lü­kə­si ilə üz­lə­şə­cək və Ulu Ön­dər Azər­bay­ca­nı ye­ni­dən özü­mü­zə qay­ta­rıb xi­las­kar­lıq mis­si­ya­sı qa­zan­maq­la Hü­seyn Ca­vi­din yaz­dı­ğı möh­tə­şəm ifa­də­də­ki özü­nə aid olan pa­ya sa­hib çı­xa­caq­dır.

Ye­ri gəl­miş­kən, So­na xa­nı­mın tə­sis­çi­si və rəh­bə­ri ol­du­ğu “Kas­pi” Təh­sil Mər­kə­zi gör­kəm­li Azər­bay­can şai­ri və dra­ma­tur­qu, dün­ya şöh­rət­li ədib və ic­ti­mai xa­dim Hü­seyn Ca­vi­din əsər­lə­ri­ni ilk də­fə ola­raq Tür­ki­yə­də nəşr et­dir­miş­dir. Ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin Hü­seyn Ca­vi­din Nax­çı­van şə­hə­rin­də­ki məq­bə­rə­sin­də çək­dir­di­yi şə­kil­lə­rin, şai­rin zən­gin mə­na­lı hə­ya­tı­nı əks et­di­rən na­dir fo­to­la­rın da da­xil olun­du­ğu 944 sə­hi­fə­lik ki­ta­bın İs­tan­bul Uni­ver­si­te­tin­də ke­çi­ril­miş təq­di­ma­tı və şai­rin ya­ra­dı­cı­lı­ğı­na həsr olun­muş el­mi konf­rans­da­kı çı­xı­şın­da Hü­seyn Ca­vi­din ta­ri­xi şəx­siy­yət, ye­nil­məz­lik və mü­ba­riz­lik nü­mu­nə­si ol­du­ğu­nu diq­qə­tə çat­dı­ran So­na Və­li­ye­va bil­dir­miş­dir ki, şa­ir öz əsər­lə­ri­ni ori­ji­nal üs­lub­da ya­rat­maq­la bə­ra­bər, türk­çü­lük və tu­ran­çı­lıq ide­ya­la­rı­nın ya­ran­ma­sı­na na­il ol­muş, diq­qə­ti bə­şə­ri də­yər­lə­rin ma­hiy­yə­ti­nin dərk edil­mə­si­nə yö­nəl­də bil­miş­dir. Ca­vi­din əsər­lə­ri hə­mi­şə müa­sir­li­yi­ni sax­la­ya­caq və se­vi­lə-se­vi­lə oxu­na­caq­dır. Ca­vid bə­şə­ri sə­nət­kar­dır. Onun əsər­lə­ri­nin baş­qa dil­lə­rə tər­cü­mə edil­mə­si Ca­vid ir­si­nin dün­ya­da ya­yıl­ma­sı­na şə­ra­it ya­ra­da­caq­dır. Gö­rün­dü­yü ki­mi, Hü­seyn Ca­vid şəx­siy­yə­ti­nə mü­na­si­bət­də, onun əsər­lə­ri­nin ge­niş ya­yıl­ma­sı, ta­nıt­dı­rıl­ma­sı mə­sə­lə­sin­də ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin mü­əy­yən et­di­yi yol So­na xa­nım üçün bir ör­nək, və­tən­daş­lıq bor­cu, alim dü­şün­cə­si­nin or­ta­ya qo­yul­du­ğu fay­da­lı­lıq­dır.

Bö­yük bir eh­ti­ram və sə­mi­miy­yət­lə qə­lə­mə al­dı­ğım fi­kir və mü­la­hi­zə­lə­rə ya­zı iş­lə­ri­nin ma­hiy­yə­ti­nə da­ir bir bənd­lə son ver­mək is­tər­dim:

Hər bir ayaq izi, hər qarış yeri,

Həyatda olanlar yaradır sirri,

Yayılmaz qalanda olub-keçənlər,

Ən ali məqamlar silinib gedər.

“Kaspi” qəzeti, 19 iyul 2014-cü il