Sona Vəliyeva poeziyasına baxış 

ŞAİR ƏHVALI

Misra-misra ovulanda,
ömrün, günün nə vaxtıdır?
Taleyin qərib yaşamaq
şairə Tanrı baxtıdır.
Hamı hər şeydən yarımır,
bir çarəsiz düyün olur.
Seyrəlir dost sıraları,
ürək göyüm-göyüm olur.
Könlü çilə xəlvətgahı,
cəmdən çıxılar, tək qalar.
Həyatı qəm girovunda,
şair haqqa sevdalanar.
Heca-heca tamamlanar,
ömrün vəzni, qafiyəsi.
Şeirimdə son nida kimi
səslər məni azan səsi.
Haqq qapısını açmaq üçün
zikrim, duam açar dəsti.
Çağırram: “Qapına gəldim”, 
izn olarmı, ev yiyəsi?

Şairə-publisist Sona Vəliyeva

  Sona Vəliyevanın “Şair əhvalı” adlı bu poetik nümunəsi, insan ruhunun, xüsusilə də yaradıcı təfəkkürün Tanrı ilə, tale ilə və öz varlığı ilə apardığı səssiz söhbətin poetik kodudur. Şeirin hər misrasında bir düşüncə qatının, bir mənəvi halın, bir mənəvi təmənnanın səsi duyulur. Bu, sadəcə bir əhval deyil, bu, şairin varlıqla üz-üzə qaldığı anın sükutundakı fəryaddır. Şeir “misra-misra ovulanda” ifadəsi ilə başlayır. Bu, həm həyatın, həm də yaradıcılığın çöküş və yenidən doğuluş anlarını bildirir. “Ömrün, günün nə vaxtıdır?” – deyə soruşan şair əslində öz varlığının zaman içindəki yerini arayır. Taleyin qərib yaşamaq olması, şairin alın yazısının tənha bir missiya olduğunu göstərir. Bu tənha missiya Tanrı tərəfindən verilmiş “baxt” kimi təqdim olunur, çünki ilahi həqiqətə yaxınlaşan hər bir ruhun əvəzində aldığı tənhalıqdır. İkinci bənddə şair həyatın sosial qatına, insan münasibətlərinin soyuqluğuna toxunur, “Seyrəlir dost sıraları, ürək göyüm-göyüm olur.” Bu misralar təkcə dostluğun itkisindən deyil, həm də zamanın insan ruhundan apardığı istilikdən bəhs edir. Şair burada “göyüm-göyüm olmaq” ifadəsi ilə həm ağrının, həm də mənəvi yanlışın poetik tərcüməsini verir. Bu şeirdə bir növ şairin həyatda yaşadığı tənhalığın etirafıdır, lakin bu tənhalıqdan bir qurtuluş axtarışı da doğur. Şeirin bir hissəsində S.Vəliyeva mistik bir keçid yaradır: “Könlü çilə xəlvətgahı” – bu misra ilə şair artıq mənəvi təmizlənmənin, səbir və sükutun məqamına qədəm qoyur. “Cəmdən çıxmaq” və “tək qalmaq” kimi ifadələr sufi anlam daşıyır, cismani dünyadan uzaqlaşaraq mənəvi aləmə, Haqqa qovuşmaq istəyi. Bu, artıq yaradıcılığın özünün sanki ibadətə çevrildiyi mərhələdir. Şeirin başqa yerində “Heca-heca tamamlanar, ömrün vəzni, qafiyəsi” misrası çox səciyyəvidir. Burada heca yalnız şeir ölçüsü deyil, həm də insan ömrünün təbii axışıdır. Həyat bir şeirdirsə, insanın ömrü onun vəznidir, əməli isə qafiyəsi. Şairin “səslər məni azan səsi” deməsi onun ruhunun artıq ilahi çağırışa cavab verdiyini göstərir. Bu, şairin yaradıcılıqdan ibadətə, sözün səsindən Tanrının səsinə keçidi kimi yozulur. Son bənddə “Haqq qapısını açmaq üçün zikrim, duam açar dəsti” misrası ilə şeir öz mistik kulminasiyasına çatır. Burada artıq söz, qafiyə, heca yalnız ədəbi vasitə deyil, zikr, dua, elə bil İlahi açardır. “Qapına gəldim” – bu misra həm dua, həm yalvarış, həm də qəbul olunma ümidi daşıyır. Şairə burada özünü bir qonaq, Tanrını isə ev sahibi kimi görür. Bu qarşılıqlı münasibət bəşəri və ilahi varlığın ən dərin harmoniyasını əks etdirir. “İzn olarmı, ev yiyəsi?” – deyə soruşan şair əslində “mən kiməm?” sualına cavab axtarır. Bu, həm də insanın öz Yaradanı qarşısında təvazökar duruşunun zənnimcə, ən yüksək poetik ifadəsidir.  “Şair əhvalı” yalnız bir şairin psixoloji vəziyyəti deyil, yaradıcı insanın bütün mənəvi dünyasının poetik xəritəsidir. Burada həm fəlsəfi tənhalıq, həm mistik axtarış, həm də ruhi saflaşma var. Sona Vəliyeva bu şeirdə şairi yalnız yazan bir insan kimi deyil, Tanrının sözündə ərimiş bir varlıq kimi təqdim edir. Onun poetik baxışı göstərir ki, həqiqi poeziya, Haqqa doğru gedən zikrin səsidir. Və şair, bu yolda “əhval”ını itirmir, əksinə, o əhval onun Haqqa açılan dua qapısına çevrilir.
Uğurlar olsun həmişə, dəyərli Sona xanım!

✍ Sevil Azadqızı 
 Azərbaycan dill və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq.Ədəbi təhlilçi və tənqidçi. Şair-publisist.